PORTABLE OPERATION

Θυμάμαι όταν επιτέλους πήρα στα χέρια μου την πολυπόθητη Άδεια Λειτουργίας Ερασιτεχνικού Σταθμού Ασυρμάτου συνειδητοποίησα για πρώτη φορά δύο γεγονότα που μέχρι τότε η αλήθεια είναι ότι δεν μου είχαν περάσει από το μυαλό.

Η πρώτη σκέψη ήτανε ότι «είναι για πάντα». Ότι δηλαδή από δω και πέρα σε όλη μου την ζωή θα είχα το προνόμιο να μεταφέρω και να ασχολούμαι με τα αγαπημένα μου μηχανήματα ελεύθερα και νόμιμα, σκέψη που με ενθουσίασε και ικανοποίησε πάρα πολύ.

Η δεύτερη όμως ήταν εκείνη που με «ωρίμασε» με κάποιο τρόπο σαν ραδιοερασιτέχνη, δάμασε την ανυπομονησία μου και καθόρισε τον τρόπο που αντλώ ευχαρίστηση από το hobby μας έκτοτε. Ήταν η αντίληψη του ότι ο ραδιοερασιτεχνισμός είναι ένα hobby που σου παρέχει το προνόμιο και τα μέσα να ασχοληθείς με πολλές δραστηριότητες διαφορετικού γνωστικού αντικειμένου με βάση πάντα τις ραδιοσυχνότητες.

Έτσι μπορεί να επιλέξεις μια περίοδο της ζωής σου να σε απασχολήσει η οργάνωση του shack σου και οι κεραίες, το DX και το κυνήγι των AWARDs, την άλλη το mobile operation, οι δορυφόροι, τα ψηφιακά modes, το packet radio, το APRS, η οργάνωση για την αντιμετώπιση καταστάσεων εκτάκτων αναγκών, οι κατασκευές, οι επικοινωνίες σε υπερυψηλές ή υπερχαμηλές συχνότητες, το EME, η τηλεμετρία, το WX και πολλά άλλα.

Έτσι , σε αρμονία με τις απαιτήσεις της προσωπικής και οικογενειακής του ζωής, υπάρχει πάντα κάτι καινούργιο να ανανεώσει το ενδιαφέρον του ραδιοερασιτέχνη και να «θρέψει» την de facto ερευνητική του παρόρμηση.

Μια από αυτές τις δραστηριότητες είναι και το portable operation που εκτός ότι ικανοποιεί την ανάγκη που όλοι κάποια στιγμή αισθανόμαστε να βγούμε από τα ασφυκτικά όρια του αστικού περιβάλλοντος, δοκιμάζει και αναδεικνύει μεταξύ άλλων και:

• Τις ικανότητες του χειριστή:

Οι ικανότητες του χειριστή δοκιμάζονται και αναδεικνύονται με πολλούς τρόπους. Εκτός από τη φυσική προσπάθεια που απαιτείται για τη μεταφορά του εξοπλισμού στο σημείο λειτουργίας του σταθμού, ο χειριστής πρέπει να αντιμετωπίσει τις καιρικές συνθήκες, να επιλέξει τη σωστή θέση και τον προσανατολισμό των κεραιών του, να χειρίζεται συνήθως σε θέση άβολη και πολύ διαφορετική από αυτή που του προσφέρει η πολυθρόνα στο shack του, το θόρυβο από τον αέρα, τις συνεχείς ρυθμίσεις των φορητών κεραιών και πολλά άλλα καινούργια και δύσκολα. Η σωστή σύνθεση του σταθμού μας είναι ένα must γιατί μεταξύ άλλων επηρεάζει και το φορτίο που μεταφέρουμε. To ίδιο όμως σημαντικό είναι να έχουμε σαφή γνώση και των συνθηκών στο πεδίο που θα κινηθούμε ώστε να μην φτάσουμε στο σημείο εκπομπής μας εξαντλημένοι και ανίκανοι να εκμεταλλευθούμε το χρόνο που έχουμε για operation.

Ένα «εργαλείο» που συστήνουν όλοι οι portable operators σαν απαραίτητο είναι ένα υλικό πάνω στο οποίο θα απλώσουμε στο σταθμό μας. Ένα καριματ ή η πολύ φθηνή και προσιτή σε εμάς ψάθα θαλάσσης, όσο και να ακούγεται απλοϊκό, κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας επιτυχημένης portable operation και μιας εξόρμησης με λίγα QSOs γεμάτης άγχος για τα γδαρσίματα και την σκόνη που επιτίθονται στα μηχανήματά μας.

• Τον μινιμαλισμό στη σύνθεση και αξιοπιστία ενός λειτουργικού σταθμού:

Η προετοιμασία και η εκτέλεση μιας αποστολής για portable operation βασίζονται σε τρεις βασικές παραμέτρους: θέση, χρόνος, στόχος. Οι οποίες όμως συνδέονται και άμεσα μεταξύ τους, αφού η προσβασιμότητα της θέσης που θα επιλέξουμε για τη λειτουργία του σταθμού μας είναι ανάλογη του χρόνου που θα μας απομείνει για operation και αυτός ο χρόνος θα καθορίσει την επίτευξη του στόχου μας (π.χ. συγκεκριμένος αριθμός QSOs, contest κλπ). Ταυτόχρονα και οι τρεις τους αντανακλούν την ανάγκη για έναν αξιόπιστο, λειτουργικό και ελαφρύ ραδιοερασιτεχνικό σταθμό. Το QRP δεν είναι πια ένας ευχάριστος πειραματισμός αλλά μια ανάγκη αφού και να καταφέρουμε να ανεβάσουμε στο βουνό τον πανάκριβο (και βαρύ και ευαίσθητο) 100W HF πομποδέκτη μας, δύσκολα θα βρούμε τα χρήματα για να νοικιάσουμε το ελικόπτερο που θα μεταφέρει την απαιτούμενη γεννήτρια για τη λειτουργία του στην θέση μας.

Στην αγορά κυκλοφορούν πολλοί αξιόπιστοι πομποδέκτες με χαμηλή ισχύ κατάλληλοι για φορητούς σταθμούς. Η Yaesu φαίνεται αυτήν την περίοδο να πρωτοπορεί στο αντικείμενο με την σειρά που ξεκίνησε το πολύ επιτυχημένο FT-817. Υπάρχουν όμως στην αγορά και πληθώρα πομποδεκτών σε μορφή ΚΙΤ, μονόμπαντα ή multiband, χαμηλής κατανάλωσης που μπορεί να μην μας προσφέρουν τον ίδιο βαθμό λειτουργικότητας αλλά σίγουρα την ίδια ή πολλαπλή ικανοποίηση. Η επιλογή του πομποδέκτη είναι αυτή που θα καθορίσει και τις ενεργειακές μας ανάγκες. Με απλούς υπολογισμούς και μια αποδοχή σχέσης εκπομπής προς λήψη 1:2 επιλέγουμε τον τύπο των συσσωρευτών που θα μεταφέρουμε. Η επιλογή μπαταριών μολύβδου 12V 4-5Ah συνήθως αποτελεί μονοσήμαντη λύση για λειτουργία έως και 10W με ανεκτή επιβάρυνση του φορτίου.

Τα ακουστικά απαραίτητα για την απομόνωση του θορύβου από τον αέρα. Τα απλά τύπου WALKMAN που μπαίνουν στο αυτί είναι τα πιο ελαφριά, προσφέρουν περισσότερη άνεση και απομόνωση και μπορούμε να έχουμε και μερικά spare για την αντιμετώπιση αστοχίας τους. Αν χειριζόμαστε, το χειριστήριό μας καλύτερα να είναι paddle, μικρό και ελαφρύ χωρίς μεγάλη και βαριά βάση. Ο καλύτερος τρόπος χειρισμού εξαιτίας της θέσης μας (καθισμένοι σε κάποιο βράχο ή στο έδαφος) είναι να το κρατάμε με το ένα χέρι ενώ χειριζόμαστε με το άλλο. Αν η ιδιοκατασκευή δεν σας ελκύει σαν σκέψη, η MFJ διαθέτει ένα φορητό paddle με αυτά τα χαρακτηριστικά με ικανοποιητική λειτουργία (όχι και τιμή όμως). Λίγη έρευνα στο διαδίκτυο ίσως να αποκαλύψει και άλλες εναλλακτικές λύσεις με καλύτερη σχέση απόδοσης-κόστους. Οι κεραίες είναι το αντικείμενο του σταθμού μας που θα μας απασχολήσει περισσότερο και σε κάθε εξόρμηση θα προσαρμόζεται ανάλογα με την εμπειρία και τους στόχους μας. Ένα απλό πτυσσόμενο whip που συντονίζει με τα ανάλογα counterpoises θα μας δώσει σίγουρα QSOs σε όλες τις μπάντες αλλά όχι τα QSOs που θέλουμε και στις μπάντες που θέλουμε απαραίτητα. Ένα μικρό και ελαφρύ φορητό ATU και αν υπάρχουν σημεία στήριξης ένα σύρμα, θα διευκολύνουν πολύ τους πειραματισμούς μας. Για την τήρηση του logbook μας χρήσιμη είναι η μεταφορά στο βουνό μιας σκληρής βάσης με κλιπ σαν εκείνη που χρησιμοποιούν στο πεδίο οι τοπογράφοι. Μας παρέχει μια αξιόλογα μεγάλη σκληρή επιφάνεια για τις σημειώσεις και τις καταχωρήσεις μας. Ένα ελαφρύ φορητό ρολόι με ευδιάκριτη την ώρα σε UTC και ο σταθμός μας είναι έτοιμος για λειτουργία.

• Το αισθητήριο της διάδοσης στις μπάντες:

Οι μπάντες «ακούγονται» πολύ διαφορετικές στο portable operation. Έχοντας απομακρυνθεί από το μεγαλύτερο ποσοστό των πηγών θορύβου (ψυγείο, γραμμές ΔΕΗ, μετασχηματιστές κάθε είδους, λάμπες φθορισμού, κινητήρες κλπ.) που επηρεάζουν τη λήψη στο shack μας, οι μπάντες ακούγονται συνήθως παράξενα ήσυχες. Η σωστή επιλογή της μπάντας που θα εκπέμψουμε και η επιλογή του χρόνου της αλλαγής της είναι σημαντικές. Η αλλαγή της μπάντας, έλλειψη αυτόματων ATUs και multiband κεραιικών συστημάτων, απαιτεί πολύτιμο χρόνο και πολύ κόπο. Επιπρόσθετα, επειδή είμαστε ένας QRP σταθμός με φορητές κεραίες, ο κανόνας που είχαμε συνηθίσει μέχρι τώρα, «ότι ακούμε δυνατά μας ακούει», σίγουρα δεν ισχύει πια. Το αν ακουστούμε, εκτός από τις συνθήκες λήψεις του ανταποκριτή σταθμού (δέκτης, κεραίες, κατεύθυνση), εξαρτάται κάτω από αυτές τις συνθήκες απόλυτα από τη διάδοση. Με αυτά τα δεδομένα, η συχνή portable operation θα οξύνει το αισθητήριό μας για την πρόβλεψη της διάδοσης όλες τις εποχές του χρόνου αφού αποτελεί εφάμιλλο εργαλείο με τον πομποδέκτη και τις κεραίες για την επίτευξη του στόχου μας.

• Τη λειτουργία και τη λειτουργικότητα των κεραιών:

Οι κεραίες θα αποτελέσουν το κύριο πεδίο των πειραματισμών μας στην portable operation. Απλά ή multiband πτυσσόμενα whips, σύρματα με ATUs, συντονισμένα ή μη δίπολα, φορητές κατευθυνόμενες κεραίες θα δοκιμάζονται τόσο όσο αφορά την απόδοσή τους όσο και την ευκολία μεταφοράς, εγκατάστασης και χειρισμού τους. Πάντα στα πλαίσια των περιορισμών της θέσης που έχουμε επιλέξει, του διαθέσιμου για operation χρόνου και του στόχου μας. Η οριακή ισχύς του πομποδέκτη σε συνδυασμό με τις ήσυχες μπάντες είναι τα μέσα που θα αναδείξουν τις διαφορές και την λειτουργικότητα κάθε κεραίας.

• Την μοναδικότητα και την αξία κάθε QSO σαν εργαλείο έρευνας:

Μετά από όλο αυτό το περπάτημα και την προετοιμασία κάθε QSO αποκτά μια μοναδική αξία πολύ διαφορετική από αυτή που έχει στην άνεση και στις δυνατότητες του shack μας. Η θέση, η απόσταση, ο προσανατολισμός, οι συνθήκες λήψης και εκπομπής του ανταποκριτή σταθμού μας, ή ώρα, ο καιρός, η θέση μας στο βουνό, το mode και η μπάντα που επιτεύχθηκε η επαφή, όλα πλέον αποτελούν σαφώς διακριτές παραμέτρους για την αξιολόγηση της διάδοσης, του εξοπλισμού και της απόδοσης των κεραιών μας. Σαφώς διακριτές, γιατί οι συνθήκες λειτουργίας του σταθμού μας είναι οριακές και απαλλαγμένες του θορύβου, εμποδίων και άλλων παραγόντων που επιδρούν στην εκπομπή μας μέσα στο αστικό περιβάλλον.

• Τη χρησιμότητα των επαναληπτών και αναμεταδοτών:

Στην portable operation θα αξιοποιήσουμε τους αναμεταδότες και τους ψηφιακούς επαναλήπτες στο μέγιστό τους. Είτε σε περίπτωση ατυχήματος και κινδύνου, είτε για να πληροφορηθούμε μια ανησυχητική αλλαγή του καιρού ή ακόμα και για να ανακοινώσουμε την QRV συχνότητά μας σε κάποιο cluster. Το δίκτυο APRS αποτελεί ένα καλό bulletin board και σήμερα διαθέτει και gateways για την ανακοίνωση της λειτουργίας μας σε όλο τον κόσμο μέσω του διαδικτύου σε πραγματικό χρόνο με τη χρήση ενός κατάλληλου φορητού πομποδέκτη όπως του TD-7 ή ανάλογης ιδιοκατασκευής.

Συνδυάζοντας όλα αυτά, εύκολα κάποιος καταλήγει ότι το portable operation τελικά αναδεικνύει τις βασικές αρχές του ραδιοερασιτεχνισμού σαν ένα hobby που προωθεί τον πειραματισμό και την έρευνα και αυτός είναι ένας από τους λόγους που είναι πολύ δημοφιλές, τόσο ώστε πρόσφατα να έχει θεσμοθετηθεί και ειδικό βραβείο ανάλογο με εκείνο του Islands of The Air με την ονομασία Summits on The Air (SOTA).

Το SOTA είναι ένα διεθνές πρόγραμμα που ενθαρρύνει την λειτουργία ραδιοερασιτεχνικών σταθμών στις κορυφές των λόφων και των βουνών. Οι Activators είναι οι ραδιοερασιτέχνες που εκπέμπουν από τις κορυφές και οι Chasers εκείνοι που πραγματοποιούν επαφές μαζί τους. Οι ακροατές των βραχέων (SW Listeners) μπορούν επίσης να συμμετέχουν παρακολουθώντας τις επαφές μεταξύ των Activators και των Chasers.

Ο Activator είναι η καρδιά του SOTA. Γιατί απλά χωρίς Activators δεν μπορούν να υπάρξουν QSOs! Ο Activator ανεβαίνει σε κατάλληλες για το SOTA κορυφές και πραγματοποιεί τα QSOs. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γνωρίζει είναι το ποιές κορυφές συμμετέχουν στο πρόγραμμα και αυτό μπορεί να το πληροφορηθεί από το Ελληνικό Association Reference Manual (ARM). Σε αυτό αναφέρονται μεταξύ άλλων χρήσιμων πληροφοριών και η βαθμολογία της κάθε κορυφής. Το Ελληνικό Association Reference Manual (ARM) μπορείτε να το προμηθευτείτε από το Internet στη διεύθυνση www.sota.org.uk .

Όλες οι μπάντες συχνοτήτων και όλα τα mode λειτουργίας είναι έγκυρα για το SOTA. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε οποιαδήποτε νόμιμο εξοπλισμό διαθέτετε. Οι βαθμοί SOTA που αποδίδονται για κάθε κορυφή έχουν σχέση με το υψόμετρο της κορυφής και αναφέρονται στο Ελληνικό Association Reference Manual (ARM). Προβλέπεται και ένα εποχικό bonus για τις κορυφές με υψόμετρο πάνω από 2000 μέτρα για την περίοδο των χιονοπτώσεων.

Πιστοποιητικά και πλακέτες απονέμονται για να αναγνωρίσουν την επιτυχή συμμετοχή στο πρόγραμμα SOTA. Πιστοποιητικά απονέμονται με την απόκτηση 100, 250 και 500 βαθμών. Η πλακέτα «Mountain Goat» απονέμεται στους Activators που διαθέτουν 1000 βαθμούς. Αντίστοιχα στους Chasers απονέμεται η πλακέτα «Shack Sloth». Για κάθε επιπλέον 200 βαθμούς δίνονται endorsements που επικολλούνται στις πλακέτες.

Οι κορυφές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα είτε είναι ήδη καταχωρημένες και έχουν έναν αναγνωριστικό αριθμό στο SOTA Association manual της χώρας ή, περιλαμβάνονται σε αυτό ύστερα από πρόταση του ραδιοερασιτέχνη που προτίθεται να την ενεργοποιήσει. Δεν υπάρχει περιορισμός στη θέση και το υψόμετρο της κορυφής αρκεί αυτή να είναι ψηλότερα τουλάχιστον 150 μέτρα από τη γύρω περιοχή ώστε να απαιτείται κάποια σχετική φυσική προσπάθεια για την προσέγγισή της. Ο Activator οφείλει να ανέβει στην κορυφή περπατώντας, ή με ποδήλατο, ή με χιονοπέδιλα, πάντα όμως στηριζόμενος στις φυσικές του δυνάμεις και ποτέ σε μηχανοκίνητο μέσο. Αντίστοιχα, η λειτουργία του σταθμού του στην κορυφή οφείλει να βασίζεται σε πηγές ενέργειας που μετέφερε στην κορυφή ο ίδιος ή η ομάδα του και ποτέ σε σταθερά υπάρχοντα δίκτυα τροφοδοσίας ή γεννήτριες.

73, Πάνος SV1COX